Ліна Кастэнка, "Сучаснікі"

Ліна Кастэнка

СУЧАСНІКІ

Канстанцыя ў фатэль упала. Ёй,

зняможанай, настой далі насонны.

Сядзелі дзеці з нянькаю старой.

Прыдворніцы прымервалі фасоны.

А ён памёр, і гэта ж назаўжды!

Чаго ж ніхто не ўкажа ім дарогі?!

Да могілкаў нармальных — не туды,

яго ж вязуць на могілкі для ўбогіх.

А тут яшчэ і дождж паліў з нябёс,

прымусіўшы працэсію спыніцца.

Труну вазак да могілкаў давёз,

паставіў брамнік нанач у капліцу.

І заўтра дождж. Адклалі зноў на час.

Пажупілі, чагось хапілі моцнага.

А дзень за днём. І брамнік той загас.

Дый невядома, дзе магіла Моцарта.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2015.

Ліна Кастэнка, "Стаяла груша, зелянеў лясочак..."

Ліна Кастэнка

* * *

Стаяла груша, зелянеў лясочак.

Стаяла неба ў дзіўнай сівізне.

У грушы быў танюткі галасочак,

яна ў маленства клікала мяне.

Мы доўга й шчыра гутарылі ў полі,

не чулі нават рокату шашы.

Стары Сізіф убачыў, як міжволі

мне глыбы дзён зрываюцца з душы.

Стаялі з грушай мы ў пахмурнай просіні,

размовай захапіўшыся сваёй.

Баялася яна сцюдзёнай восені,

а я трымцела перад сумятнёй.

Удзвюх мы прагна слухалі зязюльку.

І хмары йшлі, як нетутэйшы дым.

Сізіф курыў сваю даўкую люльку,

ён так хацеў здавацца маладым.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2015.

Ліна Кастэнка, "Ціхая раскоша шчодрых вод..."

Ліна Кастэнка

* * *

Ціхая раскоша шчодрых вод.

Сонечна-зялёныя прычалы…

О Дняпро, ты, як і мой народ,

велічны, лагодны і трывалы.

Віру смех іскрысты, дзе чарот.

Глыбіня сцюдзёная ля кручы…

О Дняпро, ты, як і мой народ,

жартаўлівы, мудры і пявучы.

Плыні наравісты разварот.

Хваль бурлівых пляск далёкачутны…

О Дняпро, ты, як і мой народ,

горды, вольналюбны і магутны.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2015.

Ліна Кастэнка, "Калі замоўклі менуэты..."

Ліна Кастэнка

* * *

Калі замоўклі менуэты

і гук тэрцынаў боскіх сціх,

былі ж музыкі і паэты,

ды не такія, як да іх.

Ішлі вякі, мільгалі людзі.

І адрасы мяняў Парнас.

Было ўсё так, як больш не будзе,

вось як пры іх, а не пры нас.

О Божа наш святы, адзіны!

Усяк бывае ж малады.

А ўсё не так, як праз часіны,

і ўсё не так, як пры тады.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Я кіну ўсё..."

Ліна Кастэнка

* * *

Я кіну ўсё. Я веру ў кіламетры —

сасмаглыя, стамлёныя здаўна.

Нямала іх у матухны Дэметры —

багіняю зямлі была яна.

О, разматай дарогі мне, багіня!

Мне б за вачыма ўдалеч уцячы.

Ратуй мяне, ратуй мяне, бо гіне

мая душа, ў чужую гледзячы.

Пяшчотна так, з пачуццямі адданымі,

насуперак разумнаму ўсяму.

Ратуй мяне разлукаю і далямі, —

з сабою і ўспаміну не вазьму.

У горычы ааз праменнай цэдры,

дзе гром трымае ліўні ў рукаве,

дзе толькі адзінока вёрсты-зебры,

пасуцца у запыленай траве, —

хай будзе стэп, хай будзе лес і горы,

хай выбухнеш ты лютасцю зямной,

калі з вачыма злымі семафоры

журбою шлях зальюць перада мной!

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Страшыся слоў, калі яны маўчаць..."

Ліна Кастэнка

* * *

Страшыся слоў, калі яны маўчаць

ці ў нейкім затаіліся прадвесці,

калі няўцям, з чаго іх распачаць,

бо ўсе яны раней былі чыесьці.

Хтось нарадзіўся з імі і сышоў,

хтось імі плакаў, трызніў у пакутах.

Людзей мільярды, і мільярды слоў,

а ад цябе чакаюць шчэ нячутых.

Усё было ўжо: шчырасць і прытворнасць,

краса і брыдзь, асфальты й спарышы.

Паэзія — заўсёды непаўторнасць

і неўміручы дотык да душы.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Паэтаў ніколі не быў мільён..."

Ліна Кастэнка

* * *

Паэтаў ніколі не быў мільён.

Не кожны з іх быў вандроўнікам.

Разбойнікам быў Франсуа Віён,

а Гётэ, Вольфганг, саноўнікам.

Былі сярод іх паслы, гандляры,

сангвінікі і халерыкі.

Былі разначынцы, паны, святары,

лунацікі і венерыкі.

Хто смела пісаў, хто тварыў тайком.

Бландзінам быў ці брунетам.

Героем, філосафам ці дзіваком.

Ды ніводны паэт не быў непаэтам.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Леў спіць, паклаўшы галаву на лапы..."

Ліна Кастэнка

* * *

Леў спіць, паклаўшы галаву на лапы.

Леў моцна спіць, ды сум яго гняце.

І мрояцца ільву марскія трапы,

і падарожжа ў трумнай цеснаце.

Цяжкое гора — трапіць у аблогу,

ільву ільвом у клетцы працаваць.

Ільвіцы-маме нават на дарогу

не выпала львянё пацалаваць.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Натоўпам разарваная Гіпатыя..."

Ліна Кастэнка

* * *

…Натоўпам разарваная Гіпатыя

і Галілей, зняважаны не раз,

якаясь чалавечная сімпатыя,

а не каноны спалучылі нас.

Начэе ўжо. І смутак сэрца крые.

Ты расплятаеш думкі і касу.

Ну, а ў цябе, Складоўская Марыя

было і так, што не было і су?

Джардана, ты змарнеў. Паспаў бы трохі.

Ты ж быў дзіця, яны лічылі — леў.

Ты ўсё аддаў для людства, для эпохі.

Ты, хлопча, налюбіцца хоць паспеў?

Дамброўскі, ты курыць узяў за звычай?

Тарасе, ты ў самоце так і сціх?

Цябе спірытаў процьма шчэ пакліча.

Пашлі хутчэй да д’ябла іх усіх.

Бо гэта ж тыя самыя, каторыя

цябе губілі. Праўда, смех у тым,

што ёсць перпетуум-мобіле гісторыі:

мае забойцы — праўнукі тваім.

Худзенькі Гус… Яны яго звязалі.

Ім не адсохлі рукі да плячэй.

А ты блюзнер, падзвіжніку Везалій?

Праз тое боль душу тваю пячэ?

А ты ўтаймуй душэўныя нязгоды.

Будзь аптымістам, вунь як наш Тарас.

Перадавыя сілы спяць заўсёды,

ніводнага не выбавілі з вас.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Наомі Уэмура"

Ліна Кастэнка

НАОМІ УЭМУРА

Ніхто не бачыў, як ён браў вяршыні,

сам па сабе, самотны альпініст.

Схаваўшыся ў калматай аблачыне,

дзе ні птушыны — толькі ветру свіст.

Адолеў буры, шквалы і завалы,

зрываўся у прадонні на хаду.

І толькі часам падаваў сігналы:

“Я Уэмура. Я іду”.

І трэба ж занурыцца так у горы,

каб на бялёсы голас вышыні,

бы ўчэпісты карэньчык мандрагоры,

паўзці праз леднікі ды камяні.

Не напаказ, не ў кадры і не тое,

каб дзеля славы, грошай ці забаў, —

сваё жыццё, нібыта ўцёс, крутое

ён з доляю сваёю сам змагаў.

Так і загінуў… Свет маўчыць пахмура…

Яшчэ адну вяршыню браў адзін

той дзіўны чалавек, што зваўся Уэмура, —

самотных гор самотны паладзін.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Аднойчы дзень усцешыць цяжкім плёнам..."

Ліна Кастэнка

* * *

Аднойчы дзень усцешыць цяжкім плёнам,

што не баіцца хвальбаў і няслаў.

Мой цвеце, біты сіверам студзёным,

усё-ткі завязь добрую ты даў.

Дармо, што столькі год прайшло ў пакутах,

што пільнавалі хмарышчы варон.

Душа, ад мук збалелая прачутых,

стварыць не можа бутафорскі плён.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Царыца Савы"

Ліна Кастэнка

ЦАРЫЦА САВЫ

Царыца Савы плакала ўначы.

А ўранні абудзілася пры славе,

у дыяментах, золаце, парчы.

І да яе ганцоў цары ўсе слалі.

Яна іх брала зграбнасцю ў палон.

Ніхто пры ёй разумным не здаваўся.

І нават сам прамудры Саламон

да скону веку ёю захапляўся.

Красуня, казка, магараджаў чар.

Віно вачэй, што не дае спакою.

Цуд-ружа у садах любоўных мар.

Маўчанне фаліянта трапяткое.

Гарачы сон. Нясталы Арыент.

Такі ў царыцы вобраз быў цікавы.

Жамчужына ў жуковіне легенд, —

царыца Савы, о, царыца Савы.

У дыяментах, золаце, парчы.

Вакол яе ахоўцаў незлічона.

Царыца Савы плакала ўначы.

Але няма пра тое ў Саламона.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Горад Ур"

Ліна Кастэнка

ГОРАД УР

І жыў народ. І зваўся ён шумеры.

І перажыў нямала страт і згуб.

Вайсковы люд, даўно памерлы,

трымаў і кубкі каля губ.

У доле тым, дзе штохвіліны

пяскамі плавіць небасхіл,

цары, паэты і быліны

ляглі ў шэсць ярусаў магіл.

Вось так памалу ды памалу

яны ішлі у забыццё.

Але далей ва Уры з валу

шумеры сыпалі смяццё.

Татальны сметнік год за годам

вышэў пры муры гарадскім.

А што там могілкі пад сподам,

ужо й забылася зусім.

У доле Тыгра і Еўфрата,

дзе ўсё заносіць жоўты мул,

паблякне слава Герастрата

перад тваёю, горад Ур.

Бо то агонь, а ён жа чысты.

Ён у людскіх руках — жыццё.

А ты, пыхлівы, ганарысты,

угруз па грудзі у смяццё.

Ссыпаўшы дрэнь без перабою,

засыпаў, сам не знаў калі,

даспехі, арфы, што тваёю

жывою славаю былі.

Ці змізарнелі твае людзі,

ці ўжо на іх які заклён,

што ты ўтапіў грабніцы ў брудзе,

што ты сцураўся тых пісьмён?!

Цябе якія збавяць гусі,

народзе бедны, калі ты

у бітве ўстояўшы і ў трусе,

паў ад уласнай дураты?!

…Вякоў мінаюць ліхалецці.

Хтось бурыць. Твораць некаторыя.

А горад Ур ссыпае смецце,

ссыпае смецце на сваю гісторыю.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Я вам кажу, што той паэт быў геній..."

Ліна Кастэнка

* * *

Я вам кажу, што той паэт быў геній.

Вы кажаце, што вы пілі з ім каву.

Я вам кажу, што проста дробязь гэта,

ці спатыкаць яму вас выпадала.

Вы кажаце мне: — Эпізод цікавы

я раскажу. — Як вы пілі з ім каву?!

Вам больш нічога не было цікава?

Цябе ні з кім не трэба піць, о кава!

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Вачыма ты мне мовіў быў: люблю..."

Ліна Кастэнка

* * *

Вачыма ты мне мовіў быў: люблю.

Душа іспыт трымала нестрымоўны.

Як быццам ціхі водзван крышталю,

нямоўленае сталася нямоўным.

Жыццё ішло, мінула той перон,

дзе ціш крычала ў рупар неўтаймоўна.

Нямала напісана ўжо пяром.

Нямоўленае сталася нямоўным.

Світалі ночы, вечарэлі дні.

Людскія шалі лёс вагаў няўмольны.

І словы йшлі з душы, як прамяні.

Нямоўленае сталася нямоўным.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Дон Піпа Лірозі"

Ліна Кастэнка

ДОН ПІПА ЛІРОЗІ

Сіцылія. Этна. Душа бы ў гіпнозе.

І мора, і скалы, і ціша тэрас.

Дон Піпа Лірозі, мы вечна ў дарозе.

Я Вас толькі стрэла. Я згадваю Вас.

Мы дзесь размінуліся. Мо, у Леоне.

А мо, на Русі Вы гасцілі калі.

Дон Піпа Лірозі, у Вашай далоні,

я помню, і ружа, і шпага былі.

Той водзван тых слоў — ці не ваша тэрцына?

Той рыцар самотны — не вы у цямне?

Той шрам на шчацэ — ці не меч сарацына?

Той бляск у вачах — ці не смутак па мне?

Дон Піпа Лірозі, ці маем мы цені?

Вы грэк ці гішпанец? Для ўсіх быццам свой.

А мо, вы прастора, і ў шчырым імкненні

Абняць мяне хочаце крыламі хвой.

Бывайце, я еду, мы зноў у дарозе.

Дабра Вам і цішы святарных дуброў!

Калі б толькі ведаць, дон Піпа Лірозі,

праз колькі стагоддзяў спаткаемся зноў?!

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Шукайце цэнзара ў сабе..."

Ліна Кастэнка

* * *

Шукайце цэнзара ў сабе.

Ён там жыве, дрымотны, без галення.

Бы чорцік той у коміне, сапе

і ціха пазбаўляе вас сумлення.

З сярэдзіны пакрышку, не зара́з,

Ён зніме ўсё, дзе ўбачыць там іконку.

І непрыкметна вас дастане — з вас,

пакінуўшы пустую абалонку.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Крылле"

Ліна Кастэнка

КРЫЛЛЕ

І праўда, навошта крылатым глеба?

Зямлі не будзе, дык будзе неба.

Не будзе поля, дык будзе воля,

Не будзе пары, дык будуць хмары.

Мусіць, здаецца так птушкам адвеку.

А што ж чалавеку? А як чалавеку?

Жыве на зямлі. І сам не лятае.

А крылле мае. А крылле мае!

Людское крылле не з пуху-пер’я,

А з праўды, сумлення і давер’я.

Бывае, з вернасці у каханні.

Бывае, з вечнага парывання.

Бывае, з прагнасці да работы.

Бывае, з рупнасці і турботы.

Бывае, з мары ці са спадзеву,

Нават з паэзіі або са спеву.

Нібыта сам чалавек не лятае…

А крылле мае. А крылле мае!

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Каляровыя мышы"

Ліна Кастэнка

КАЛЯРОВЫЯ МЫШЫ

Даўно,

яшчэ ў шэсцьсот якімсьці годзе,

а значыць — больш за тры вякі таму,

калі яшчэ былі дуэлі ў модзе

і кары часам бавілі гурму,

калі палілі ведзьмаў-чарадзеек,

калі навук не ведаў ладам люд, —

кажу ж, даўно, у Вышаградзе неяк

дзяўчынка Ганна трапіла пад суд.

З дзясятак Ганне той было гадочкаў.

Яе прывёў раз’юшаны сусед.

З галін кляновых некалькі лісточкаў —

барвова-жоўты восеньскі букет —

паклаў на стол.

— Вось доказ — кінуў сцісла.

І зашасцела лісце на сукне.

Скупое сонца, яблык недакіслы,

стаяла ў голых клёнах у акне.

Тады сусед сказаў, каб чула зала:

— Панове суддзі! Я яе прывёў

Яна… мышэй яскравых штукавала

вось з гэтых жоўтых і сухіх лісткоў.

Змацуе неяк там свае лісточкі,

а потым дзьмухне двойчы — і памчаць.

Я бацька, у мяне сынок і дочкі,

дык кучай цацкі іхныя ляжаць.

Маіх дзяцей, нармальных і здаровых,

вядзьмарка давяла да забыцця.

Яны ўначы мышэй сняць каляровых,

нам тыя мышы не даюць жыцця!

На што суддзя ў судзейскай чорнай мантыі

сказаў:

— Жыццё — то справа без гарантыі.

Вядзьмарак мы караем па закону.

Вы прысягніце, пане, на ікону.

Ці з коміна яна ў паўночны час

калісь лятала, ці згасіла зорку?

Ці тыя мышы згрызлі нешта ў вас,

а ці ў падлозе дзесь прагрызлі норку?

— Нам мышы тыя, — адказаў сусед, —

такое шкоды не рабілі зроду,

у гаспадарцы добра ўсё, як след,

гаворка ж пра маральную йдзе шкоду.

Суддзя спытаў:

— Яны на вас фырчаць?

— Ды не ж. Аднак яны яскравай масці.

Тут пісар дзьмухнуў двойчы на пячаць.

Дзяўчо было адно ў сваім няшчасці.

Быў шэры дзень. І шэры люду сход.

І шэры стол. І шэрыя ўсе дзверы.

Ды раптам мяўкнуў каляровы кот.

Заліў чарнілам вырак на паперы.

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.

Ліна Кастэнка, "Маці"

Ліна Кастэнка

МАЦІ

Яна была красуня з Кацярынаўкі.

Было ўжо у яе пяцёра вас.

Купляла вам гасцінчыкаў на грывенку

ля печы клапацілася штораз.

Хадзіла у царкву, каб памаліцца.

Сушыла ў сквар на плоце гладышы.

Яна была шчыруха-маладзіца

і мрою мала дзіўную ў душы.

У жудасны той час, аж звар’яцелы,

калі ў тых стэпах хто ні ваяваў,

яна аб небе зорным летуцела —

каб ёй на столі хто намаляваў.

Не чуўшы пра Растрэлі аніколі,

яна хадзіла ў стэп на буракі.

А вось не трама б тая, а на столі —

каб толькі неба водбліск трапяткі.

Уранні глянеш — сэрца прагне вышы.

Уночы бачыш зорыстыя сны.

Дзе б майстра напытаць, што неба піша?

Кругом касцы ды сейбіты адны.

Хацеў быў тую мару незямную

Уважыць неяк швагра, ды не змог.

Яна яму:

— Спыніся, бо турну я.

Твае нябёсы быццам шэры мох.

Адзін мастак калісьці ў год галодны

рабіць узяўся неба за харчы.

І пэндзляў меў набор ён богаўгодны,

на лаву стаў, адсунуў рагачы.

І воблакі ў яго віліся змеямі,

і ўжо пачаў быў сонца прамяні…

Але яна:

— Сыходзьце, вы не ўмееце.

На неба не падобнае ані.

Яна тым небам трызніла, гарэла ўся!

Яна была надзвычай маладой!

Ды гэтак з небапісцам і не стрэлася.

Яшчэ й жыццё — то з горам, то з бядой.

І плакаў бацька, і не знаў патолі,

і ўзорыстыя бляклі ручнікі,

калі над ёю не было ўжо столі,

а толькі неба водбліск трапяткі…

© Дзмітро Шчарбіна, беларускі пераклад, 2014.